Βαθύς ύπνος και REM: Τι σημαίνουν και γιατί είναι τόσο σημαντικοί
Δεν έχει σημασία μόνο πόσες ώρες κοιμάσαι, αλλά και τι συμβαίνει όσο κοιμάσαι. Ο βαθύς ύπνος και ο ύπνος REM είναι δύο διαφορετικά στάδια, που παίζουν καθοριστικό ρόλο στην αποκατάσταση του σώματος και του εγκεφάλου.
Τα περισσότερα smartwatches πλέον δεν μετρούν μόνο τη διάρκεια του ύπνου, αλλά εμφανίζουν και στοιχεία όπως «βαθύς ύπνος», «ελαφρύς ύπνος» και «REM». Πολλοί βλέπουν αυτά τα δεδομένα κάθε πρωί, χωρίς όμως να γνωρίζουν τι ακριβώς σημαίνουν.
Στην πραγματικότητα, ο ύπνος δεν είναι μια ενιαία κατάσταση. Κατά τη διάρκεια της νύχτας ο εγκέφαλος περνά επανειλημμένα από διαφορετικά στάδια, καθένα από τα οποία εξυπηρετεί διαφορετικές λειτουργίες για την υγεία.
Τι είναι ο βαθύς ύπνος;
Ο βαθύς ύπνος είναι το στάδιο στο οποίο ο οργανισμός πραγματοποιεί μεγάλο μέρος της σωματικής αποκατάστασης.
Οι καρδιακοί παλμοί και η αναπνοή επιβραδύνονται, η αρτηριακή πίεση μειώνεται και το σώμα απελευθερώνει αυξητική ορμόνη, η οποία συμβάλλει στην αποκατάσταση των μυών, των οστών και άλλων ιστών.
Για όσους γυμνάζονται συστηματικά, ο βαθύς ύπνος είναι ιδιαίτερα σημαντικός, καθώς τότε πραγματοποιείται σημαντικό μέρος της μυϊκής αποκατάστασης μετά την άσκηση.
Τι συμβαίνει στον ύπνο REM;
Το REM προέρχεται από τα αρχικά των λέξεων Rapid Eye Movement, δηλαδή «ταχείες κινήσεις των ματιών».
Σε αυτό το στάδιο ο εγκέφαλος είναι ιδιαίτερα ενεργός και εμφανίζονται τα περισσότερα όνειρα. Παράλληλα, ενισχύονται διαδικασίες που σχετίζονται με τη μνήμη, τη μάθηση, τη συγκέντρωση και τη συναισθηματική επεξεργασία των πληροφοριών της ημέρας.
Με απλά λόγια, ο βαθύς ύπνος βοηθά κυρίως το σώμα να αναρρώσει, ενώ ο REM βοηθά περισσότερο τον εγκέφαλο.
Πόσο βαθύ και πόσο REM ύπνο χρειάζεσαι;
Δεν υπάρχει ένας συγκεκριμένος αριθμός που ισχύει για όλους.
Σε έναν υγιή ενήλικα, ο βαθύς ύπνος αντιστοιχεί συνήθως περίπου στο 13% έως 23% του συνολικού ύπνου, ενώ ο ύπνος REM καταλαμβάνει περίπου 20% έως 25%.
Για κάποιον που κοιμάται περίπου οκτώ ώρες, αυτό μεταφράζεται συνήθως σε περίπου 1 έως 2 ώρες βαθύ ύπνου και 1,5 έως 2 ώρες REM, χωρίς όμως οι αριθμοί αυτοί να είναι απόλυτοι.
Επιπλέον, οι φυσιολογικές τιμές αλλάζουν με την ηλικία. Οι νεότεροι άνθρωποι περνούν συνήθως περισσότερο χρόνο σε βαθύ ύπνο σε σχέση με τους μεγαλύτερους.
Πόσο αξιόπιστα είναι τα smartwatch;
Τα περισσότερα έξυπνα ρολόγια και βραχιόλια μπορούν να δώσουν μια γενική εικόνα του ύπνου, όμως δεν μπορούν να μετρήσουν με απόλυτη ακρίβεια τα στάδιά του.
Οι πραγματικές μετρήσεις πραγματοποιούνται μόνο με εξειδικευμένη μελέτη ύπνου (πολυυπνογραφία), όπου καταγράφεται η ηλεκτρική δραστηριότητα του εγκεφάλου, η αναπνοή και άλλες φυσιολογικές λειτουργίες.
Επομένως, τα δεδομένα του smartwatch είναι χρήσιμα για να παρακολουθείς τις τάσεις με την πάροδο του χρόνου και όχι για να εστιάζεις σε κάθε λεπτό βαθύ ή REM ύπνου.
Πώς μπορείς να βελτιώσεις την ποιότητα του ύπνου;
Η διάρκεια του ύπνου είναι σημαντική, όμως εξίσου σημαντική είναι και η ποιότητά του.
Ένα σταθερό ωράριο ύπνου, η αποφυγή καφεΐνης αργά μέσα στην ημέρα, ο περιορισμός της έκθεσης σε οθόνες πριν τον ύπνο, η τακτική άσκηση και ένα δροσερό, σκοτεινό υπνοδωμάτιο βοηθούν τον οργανισμό να ολοκληρώνει φυσιολογικά όλους τους κύκλους του ύπνου.
Ο βαθύς ύπνος και ο ύπνος REM δεν ανταγωνίζονται μεταξύ τους. Αντίθετα, συμπληρώνουν ο ένας τον άλλο και είναι εξίσου απαραίτητοι για τη σωματική και πνευματική υγεία.
Γι’ αυτό, όταν αξιολογείς τον ύπνο σου, μην κοιτάς μόνο τις συνολικές ώρες. Η πραγματική ξεκούραση εξαρτάται από το αν ο οργανισμός καταφέρνει να περάσει φυσιολογικά από όλα τα στάδια του ύπνου κάθε βράδυ.