Εθνική Ελλάδας: Το 7-0 που απειλεί να πάρει μαζί του την Εθνική και η μεγαλύτερη δοκιμασία του Γιοβάνοβιτς

Η μεγαλύτερη πρόκληση για τον προπονητή μετά το 7-0 δεν είναι τακτική. Είναι ηγετική.

Μια ήττα με 7-0, όπως αυτή που υπέστη η Εθνική Ελλάδας στην Ολλανδία, τρεις ημέρες πριν από έναν καθοριστικό εντός έδρας αγώνα με τη Σερβία, δημιουργεί μια εξαιρετικά απαιτητική συνθήκη για έναν προπονητή.

Διότι σε μια τέτοια περίσταση δεν καλείται απλώς να διορθώσει όσα δεν λειτούργησαν στο αγωνιστικό σχέδιο. Καλείται πρωτίστως να διαχειριστεί μια κρίση αυτοπεποίθησης, εμπιστοσύνης και συνοχής.

Να προστατεύσει τους ποδοσφαιριστές του από τις ψυχολογικές συνέπειες μιας συντριβής και συγχρόνως να τους προετοιμάσει για έναν αγώνα στον οποίο η νίκη είναι απαραίτητη για την επίτευξη του στόχου.

Στη σύγχρονη προπονητική, η διαχείριση μιας τέτοιας κρίσης αρχίζει από τον ίδιο τον προπονητή. Από την ικανότητά του να διαχειριστεί πρώτα τα δικά του συναισθήματα, προτού επιχειρήσει να διαχειριστεί εκείνα των ποδοσφαιριστών.

Είναι φυσιολογικό μια τόσο βαριά ήττα να προκαλεί θυμό, απογοήτευση, αμφισβήτηση και την ανάγκη αναζήτησης ευθυνών. Αν όμως ο προπονητής μεταφέρει τον δικό του εκνευρισμό στα αποδυτήρια, κινδυνεύει να επιδεινώσει την κατάσταση.

Η ομάδα δεν χρειάζεται έναν ηγέτη που θα της μεταδώσει τον πανικό του. Χρειάζεται έναν ηγέτη που θα αναγνωρίσει τη σοβαρότητα της αποτυχίας, θα αναλάβει το μερίδιο της ευθύνης του και θα δημιουργήσει την αίσθηση ότι εξακολουθεί να υπάρχει ένα σχέδιο και ένας δρόμος προς τον στόχο.

Αυτό δεν σημαίνει ότι ο προπονητής πρέπει να υποβαθμίσει την ήττα ή να αποφύγει την κριτική. Σημαίνει ότι πρέπει να διαχωρίσει την ευθύνη από την ενοχή και την αξιολόγηση της απόδοσης από την αμφισβήτηση της αξίας των ποδοσφαιριστών.

Μια συντριβή μπορεί να δημιουργήσει ντροπή, φόβο νέας αποτυχίας, ανασφάλεια και απώλεια εμπιστοσύνης. Και ένας ποδοσφαιριστής που φοβάται μήπως κάνει ξανά λάθος είναι πιθανότερο να περιορίσει τις πρωτοβουλίες του, να αποφεύγει το ρίσκο και να επιλέγει την ασφαλέστερη λύση αντί για την αποτελεσματικότερη.

Ακριβώς δηλαδή το αντίθετο από αυτό που χρειάζεται μια ομάδα η οποία πρέπει να κερδίσει τον επόμενο αγώνα.

Γι’ αυτό αποκτά ιδιαίτερη σημασία η δημιουργία ενός περιβάλλοντος ψυχολογικής ασφάλειας. Όχι ενός περιβάλλοντος στο οποίο οι ποδοσφαιριστές απαλλάσσονται από τις ευθύνες τους, αλλά ενός περιβάλλοντος στο οποίο αισθάνονται ότι ο προπονητής εξακολουθεί να τους εμπιστεύεται.

Ότι μπορούν να αναγνωρίσουν τα λάθη τους χωρίς να φοβούνται πως θα εξευτελιστούν ή θα τιμωρηθούν αυθαίρετα. Σε αυτή τη διαδικασία οι ατομικές συζητήσεις με τους ποδοσφαιριστές που έχουν επηρεαστεί περισσότερο, αλλά και η επικοινωνία με τους ηγέτες των αποδυτηρίων, μπορούν να αποδειχθούν σημαντικότερες από οποιαδήποτε εμψυχωτική ομιλία προς το σύνολο της ομάδας.

Υπάρχει, βεβαίως, και η καθαρά ποδοσφαιρική διάσταση. Μέσα σε τρεις ημέρες ένας προπονητής δεν μπορεί να ανακατασκευάσει την αγωνιστική ταυτότητα της ομάδας του. Μπορεί όμως να αποκαταστήσει την αίσθηση ελέγχου των ποδοσφαιριστών του.

Να επιλέξει δύο ή τρία ουσιαστικά προβλήματα από την προηγούμενη αναμέτρηση και να τα μετατρέψει σε συγκεκριμένες, απλές και κατανοητές αγωνιστικές οδηγίες. Να περιορίσει την πολυπλοκότητα αντί να την αυξήσει.

Να αποφύγει μια εξαντλητική ανάλυση των επτά γκολ, η οποία ενδέχεται να ενισχύσει το αίσθημα αποτυχίας, και να στρέψει το μεγαλύτερο μέρος της προετοιμασίας στο πώς η ομάδα του θα αντιμετωπίσει τον επόμενο αντίπαλο.

Εξίσου σημαντική είναι η αποκατάσταση της συλλογικής αυτοπεποίθησης. Στην αθλητική ψυχολογία υπάρχει η έννοια της κοινής πεποίθησης των μελών μιας ομάδας ότι μπορούν, συνεργαζόμενα, να ανταποκριθούν αποτελεσματικά στις απαιτήσεις μιας αποστολής.

Αυτή η πεποίθηση δεν αποκαθίσταται απλώς με λόγια. Χρειάζεται οι ποδοσφαιριστές να ξαναβρούν, μέσα από την προπόνηση και την προετοιμασία, αποδείξεις ότι μπορούν να εκτελέσουν με επιτυχία το αγωνιστικό τους σχέδιο. Να θυμηθούν όσα έχουν κάνει καλά, να επαναλάβουν επιτυχημένες συνεργασίες, να αποκτήσουν ξανά εμπιστοσύνη στις ικανότητές τους και στη λειτουργία της ομάδας.

Σε αυτό το σημείο έχει ιδιαίτερη σημασία και η διαφορά ποιότητας ανάμεσα στους δύο αντιπάλους. Μια βαριά ήττα απέναντι σε μια ομάδα πολύ ανώτερης δυναμικότητας δεν σημαίνει υποχρεωτικά ότι η ηττημένη ομάδα έχει χάσει την πραγματική αγωνιστική της αξία.

Ο προπονητής οφείλει να βοηθήσει τους ποδοσφαιριστές του να κατανοήσουν αυτή τη διάκριση. Να αναγνωρίσουν τα λάθη τους χωρίς να επιτρέψουν στο μέγεθος του σκορ να διαμορφώσει την αντίληψή τους για το τι μπορούν να πετύχουν απέναντι σε έναν διαφορετικό αντίπαλο. Το 7-0 δεν πρέπει να μετατραπεί σε μέτρο αξιολόγησης όλων των δυνατοτήτων τους.

Ανάλογη προσοχή απαιτεί και η διαχείριση του ανθρώπινου δυναμικού. Ο πειρασμός των μαζικών αλλαγών στην ενδεκάδα, ως αντίδραση στη συντριβή, μπορεί να είναι μεγάλος. Όμως ο προπονητής δεν πρέπει να επιλέξει τους έντεκα που θα αγωνιστούν απέναντι στη Σερβία με κριτήριο την τιμωρία όσων απέτυχαν στην Ολλανδία.

Πρέπει να επιλέξει εκείνους που θεωρεί καταλληλότερους να κερδίσουν τον επόμενο αγώνα, αξιολογώντας τη σωματική και ψυχολογική τους ετοιμότητα, αλλά και την τακτική τους καταλληλότητα. Για ορισμένους ποδοσφαιριστές, η διατήρησή τους στην ενδεκάδα μπορεί να αποτελέσει μια πολύ ισχυρή πράξη εμπιστοσύνης.

Για άλλους, η προσωρινή απομάκρυνση από την πίεση μπορεί να είναι προτιμότερη. Το ουσιώδες είναι οι αποφάσεις να έχουν ποδοσφαιρική λογική και όχι τιμωρητικό χαρακτήρα.

Η τελευταία φάση της προετοιμασίας πρέπει να αφορά σχεδόν αποκλειστικά τη Σερβία. Εδώ βρίσκεται μια ακόμη σημαντική διάκριση στη διαχείριση της κρίσης. Ο προπονητής μπορεί να προσπαθήσει να κινητοποιήσει τους ποδοσφαιριστές του χρησιμοποιώντας την ντροπή της συντριβής, ζητώντας τους να εξιλεωθούν ή να αποδείξουν ότι αξίζουν να φορούν τη φανέλα της Εθνικής.

Μπορεί όμως να επιλέξει έναν διαφορετικό δρόμο: να μεταφέρει το επίκεντρο της προσοχής από την προηγούμενη αποτυχία στην επόμενη αποστολή. Να μιλήσει για την ευκαιρία, για τον στόχο, για το σχέδιο νίκης. Να δημιουργήσει ένα περιβάλλον στο οποίο οι ποδοσφαιριστές δεν θα αγωνιστούν πρωτίστως για να αποφύγουν μια νέα ντροπή, αλλά για να πετύχουν κάτι που εξακολουθούν να έχουν τη δυνατότητα να κατακτήσουν.

Ακόμη και η προετοιμασία για τις πρώτες δύσκολες στιγμές του επόμενου αγώνα αποκτά ξεχωριστή αξία. Μετά από ένα 7-0, ένα γρήγορο γκολ του αντιπάλου ή μια σειρά λανθασμένων ενεργειών μπορεί να ενεργοποιήσει ξανά την ανασφάλεια της προηγούμενης αναμέτρησης.

Ο προπονητής πρέπει να έχει προετοιμάσει την ομάδα του και γι’ αυτό το ενδεχόμενο. Να έχει καθορίσει απλές συμπεριφορές αντίδρασης, να έχει δώσει σαφείς ρόλους στους ηγέτες της ενδεκάδας και να έχει εξασφαλίσει ότι οι ποδοσφαιριστές γνωρίζουν πώς θα επαναφέρουν τη συγκέντρωσή τους στο αγωνιστικό σχέδιο.

Τελικά, η μεγαλύτερη πρόκληση για έναν προπονητή σε αυτή τη συνθήκη δεν είναι να βρει την ομιλία που θα συγκλονίσει τους ποδοσφαιριστές του. Είναι να δημιουργήσει, μέσα σε ελάχιστο χρόνο, τις συνθήκες που θα τους επιτρέψουν να αποδώσουν ξανά στο πραγματικό τους επίπεδο.

Να συνδυάσει την απαιτητικότητα με την εμπιστοσύνη, την ανάληψη ευθύνης με την ψυχολογική προστασία και την τακτική προετοιμασία με τη διαχείριση των ανθρώπων.

Διότι υπάρχουν δύο διαφορετικοί τρόποι να επιχειρήσεις να προκαλέσεις την αντίδραση μιας ομάδας μετά από μια συντριβή. Ο ένας είναι να χρησιμοποιήσεις την ενοχή, τον θυμό και την ανάγκη εξιλέωσης ως κίνητρα.

Ο άλλος είναι να αποκαταστήσεις την εμπιστοσύνη, να προσφέρεις σαφήνεια και να βοηθήσεις τους ποδοσφαιριστές να ανακτήσουν την αίσθηση ότι ελέγχουν την επόμενη αγωνιστική τους αποστολή.

Ο πρώτος τρόπος μπορεί να προκαλέσει μια έντονη συναισθηματική αντίδραση. Ο δεύτερος έχει πιο στέρεη βάση στη σύγχρονη προπονητική και στην ψυχολογία της απόδοσης.

Το ζητούμενο για την Ελλάδα δεν είναι να παίξει απέναντι στη Σερβία θυμωμένη για όσα συνέβησαν στην Ολλανδία.

Είναι να παίξει με την αυτοπεποίθηση, τη συγκέντρωση και την καθαρότητα σκέψης μιας ομάδας που εξακολουθεί να πιστεύει ότι μπορεί να πετύχει τον στόχο της.

Αυτός ο χειρισμός είναι ενδεχομένως ο σημαντικότερος που καλείται να κάνει ο Ιβάν Γιοβάνοβιτς στις ημέρες του στον πάγκο της Εθνικής ομάδας. Διότι αυτή είναι μια ήττα που μπορεί “να πάρει μαζί της” την Εθνική και να τη γυρίσει στην εικόνα που είχε στα προκριματικά του Μουντιάλ – και άρα και στη μοίρα που είχε σε εκείνη τη διοργάνωση.

Το κρίσιμο για την Ελλάδα σε αυτό το Nations League ήταν να αξιοποιήσει αυτή την εμπειρία για να γίνει μια καλύτερη ομάδα και να πείσει, τον εαυτό της και τον κόσμο της, ότι θα έχει καλύτερη τύχη στα προκριματικά του Euro. Με όσα είχε δείξει στα πρώτα τέσσερα παιχνίδια του Nations League είχε δημιουργήσει την εντύπωση ότι τα καταφέρνει.

Με τη μαύρη βραδιά της στο Άμστερνταμ μπήκε σε μια κατάσταση σοκ, κατάσταση ισχυρής αμφιβολίας, εσωτερικά και εξωτερικά. Και από αυτή την τόσο δύσκολη θέση μια ομάδα μπορεί να τη βγάλει μόνο ο προπονητής της.