Χιλή – ΕΣΣΔ. Το γκολ στο γήπεδο των χιλιάδων βασανισμένων
Γυρίζουμε στις 21 Νοεμβρίου του 1973. Στο μισοάδειο Εθνικό Στάδιο του Σαντιάγο παρατάσσεται η Εθνική ομάδα της Χιλής και κανένας άλλος. Οι παίχτες της Χιλής ανταλλάσσουν μόνοι τους μερικές πασούλες.
Κάποια στιγμή ένας παίχτης σε πολύ μικρή απόσταση από το τέρμα, σουτάρει με δύναμη την μπάλα στα δίχτυα. Η Χιλή έχει προκριθεί στο Μουντιάλ της Δυτικής Γερμανίας. Θα το έκανε και χωρίς αυτό το σκηνικό παρωδία, σε ένα στάδιο που λίγες μέρες πριν γίνονταν βασανιστήρια….
Ας πάρουμε τα πράγματα από την αρχή. Η Χιλή με την Σοβιετική Ένωση θα έδιναν δύο αγώνες μπαράζ, με έπαθλο μία θέση στο Μουντιάλ του 1974. Ο πρώτος αγώνας ήταν προγραμματισμένος να γίνει στη Μόσχα, στις 26 Σεπτέμβριου. Δεκαπέντε μέρες πριν, στις 11 Σεπτεμβρίου, στρατηγός Αουγκούστο Πινοσέτ, έχοντας τη στήριξη των ΗΠΑ, ανατρέπει τον Πρόεδρο Σαλβαντόρ Αλιέντε, τον πρώτο εκλεγμένο μαρξιστή αρχηγό κράτους στη Λατινική Αμερική. Ο Αλιέντε κάνει την τελευταία του ομιλία και λίγες ώρες αργότερα, μέσα στην ίδια μέρα, αυτοκτονεί, σύμφωνα με την επίσημη εκδοχή, που έχει δεχτεί και η οικογένεια του. Το αν ο Αλιέντε αυτοκτόνησε ή δολοφονήθηκε από στελέχη της χούντας παραμένει ακόμα και σήμερα αντικείμενο της ιστορικής έρευνας.
Το Εθνικό Στάδιο της Χιλής μετατρέπεται σε στρατόπεδο συγκέντρωσης για τους αντιπάλους του καινούργιου καθεστώτος. Από τις 11 Σεπτεμβρίου έως τις 7 Νοεμβρίου, δεκάδες χιλιάδες άνθρωποι μεταφέρονται και βασανίζονται εκεί. Η απελευθέρωσή τους γινόταν με την υπογραφή ενός χαρτιού, που έλεγε πως δεν είχαν κακοποιηθεί. Στο μεταξύ, η Εθνική ομάδα της Χιλής ταξίδεψε στη Μόσχα για τον προγραμματισμένο για τις 26 Σεπτεμβρίου αγώνα. Σύμφωνα με χιλιανές μαρτυρίες, οι παίχτες της ομάδας, ανάμεσα στους οποίους βρίσκονταν και υποστηρικτές του Προέδρου Αλιέντε, είχαν αυστηρές οδηγίες από την χούντα να μην κάνουν καμιά αναφορά σε ξένους δημοσιογράφους, για το τι συμβαίνει στη Χιλή, αλλιώς θα υπήρχαν συνέπειες για τις οικογένειές τους. Το ματς της Μόσχας έληξε 0-0, ένα αποτέλεσμα καλό για τη Χιλή. Οφειλόταν στην καλή αμυντική απόδοση της ομάδας, αλλά, όπως διηγήθηκε αργότερα ο μοναδικός Χιλιανός δημοσιογράφος που ταξίδεψε ως τη Μόσχα, και στον ακραιφνή αντικομμουνιστή διαιτητή.
Στο μεταξύ, οι πληροφορίες και οι εικόνες για το τι συνέβαινε στο Εθνικό Στάδιο της Χιλής κάνουν σιγά σιγά τον γύρο του κόσμου. Η Σοβιετική Ένωση εκφράζει αμφιβολίες, όχι μόνο για τη διεξαγωγή του ματς στο συγκεκριμένο στάδιο, αλλά και γενικά για το πόσο ασφαλές θα είναι για τους παίχτες της, να ταξιδέψουν στη συγκεκριμένη χώρα. Προτείνει να γίνει ο αγώνας σε ουδέτερο έδαφος. Η χιλιανή ποδοσφαιρική ομοσπονδία προτείνει τη διεξαγωγή του αγώνα σε άλλο γήπεδο της Χιλής, όμως η χούντα έχει πάρει την απόφασή της. Ο αγώνας ή θα γίνει στο Εθνικό Στάδιο ή δε θα γίνει καθόλου. Έτσι, στις 24 Οκτωβρίου στέλνεται μια αντιπροσωπεία της ΦΙΦΑ, προκειμένου να εξετάσει την κατάσταση του γηπέδου. Παρά το γεγονός πως την μέρα επίσκεψης της αντιπροσωπείας στο χώρο του σταδίου βρίσκονταν ακόμα εκατοντάδες κρατούμενοι, οι απεσταλμένοι της ΦΙΦΑ πείστηκαν ή θέλησαν να πειστούν για την «ηρεμία» που επικρατούσε.
Το κρίσιμο ματς θα γινόταν στο Σαντιάγο. Η απόφαση αυτή της ΦΙΦΑ προκάλεσε την οργή του σοσιαλιστικού στρατοπέδου. Οι Σοβιετικοί θεωρούσαν πως η εμμονή της ΦΙΦΑ να μη γίνει το παιχνίδι σε ουδέτερο έδαφος, είχε να κάνει με την κρυφή επιθυμία του Άγγλου προέδρου της Στάνλεϊ Ρας , οι σοσιαλιστικές χώρες να μποϊκοτάρουν συνολικά το Μουντιάλ, ώστε να συμμετάσχει από το παράθυρο η Αγγλία, που δεν είχε καταφέρει να προκριθεί, κάτι που πάντως τελικά δεν έγινε.
Τελικά, οι Σοβιετικοί αρνήθηκαν να ταξιδέψουν στο Σαντιάγο, επικαλούμενοι ανθρωπιστικούς λόγους. Ακόμα και σε αυτή την απόφαση, οι πολιτικές σκοπιμότητες έπαιξαν τον ρόλο τους. Σύμφωνα με όσα διηγήθηκαν, εκ των υστέρων, μέλη της σοβιετικής ομάδας, οι παράγοντες του σοβιετικού αθλητισμού φοβήθηκαν το ενδεχόμενο μιας ήττας, με τις επιπτώσεις που θα είχε στο επίπεδο της πολιτικής προπαγάνδας. Το τελικό αποτέλεσμα ήταν ο αγώνας παρωδία που περιγράφεται στην πρώτη παράγραφο. Η Χιλή προκρίθηκε στο Μουντιάλ της Γερμανίας, όπου τα αποτελέσματά της δεν ήταν σπουδαία.