Φιλ Τζάκσον: Ένας πεφωτισμένος και χρυσοδάκτυλος χίπης

Δεν είναι ο πρώτος που θα δει την αφεντομουτσουνάρα του και την κορμοστασιά του να γίνονται άγαλμα που θα κοσμεί τη Star Plaza της Crypto.com Arena…

Για την ακρίβεια o Φιλ Τζάκσον θα είναι θα είναι ο ένατος που θα τύχει αυτής της τιμής, είτε εν ζωή είτε μετά θάνατον και σίγουρα όχι ο τελευταίος 

Κανονικά βεβαίως θα έπρεπε οι Λέικερς να καθυστερήσουν λίγο ακόμα και να τον αφήσουν να ξεροσταλιάζει για να γίνει η 11η εμβληματική φιγούρα της ιστορίας τους που θα αποτυπωθεί σε άγαλμα…

Ο λόγος;

Για να ταιριάζει η αρίθμηση με τα ένδεκα χρυσά δαχτυλίδια πρωταθλητή που κοσμούν τα δυο χέρια του και δεν φτάνουν κιόλας διότι έχει δέκα δάχτυλα! 

Περισσεύει ένα πρωτάθλημα που πρέπει να το βολέψει κάπου αλλού, αλλά σε κάθε περίπτωση εάν βγάλει μια φωτογραφία με τα λάφυρα του, θα προκαλέσει σοκ… 

Στην πραγματικότητα-και για να αποδοθούν τα του Καίσαρος τω Καίσαρι και τα του Τζάκσον τω Τζάκσον, ο χίπης που κυβέρνησε το ΝΒΑ, δεν έχει 11 δαχτυλίδια, αλλά 14 και-για να κάνω και λίγη πλάκα, σε σχέση με την ελληνική επικαιρότητα-δεν κινδυνεύει να του τα πάρει από καμιά θυρίδα ή σεντούκι ο… Τσίπρας!!!  

Όντως είναι 14 που επιμερίζονται σε δυο ως παίκτης (Νιου Γιορκ Νικς, 1970 και 1973), ένα ως προπονητής στο CBA (Όλμπανι Πάτρουνς 1984) και 11 ως head coach στο ΝΒΑ, 

έξι με τους Μπουλς (1991, 1992, 1993, 1996, 1997, 1998) και πέντε με τους Λέικερς (2000, 2001, 2002, 2009. 2010).

Θα ήταν περισσότερα μάλλον, εάν δεν αποσυρόταν ο Μάικλ Τζόρνταν που βουρλιζόταν εκτός παιδιάς του ΝΒΑ για σχεδόν δυο σεζόν. 

Για να αναρριχηθεί στον θρόνο μεταξύ των προπονητών του ΝΒΑ, ο Τζάκσον προσπέρασε τον αοίδιμο Ρεντ Αουερμπαχ, ο οποίος οδήγησε τους Σέλτικς εννέα φορές στην κορυφή και καρπώθηκε άλλα επτά πρωταθλήματα ως πρόεδρος τους!   

Α, για να μην το(ν) ξεχάσω: σε αυτή την περίοπτη λίστα φιγουράρει και ο Πατ Ράιλι, ο οποίος ποντάρει στον Γιάννη Αντετοκούνμπο για να αβγατίσει τη σοδειά του: ο λεγάμενος μοστράρει στο παλμαρέ του εννέα δαχτυλίδια με τέσσερις διαφορετικές ιδιότητες: ένα ως παίκτης (Λέικερς), ένα ως ασίσταντ κόουτς (Λέικερς), πέντε ως προπονητής (Λέικερς 4, Χιτ 1) και δυο ως πρόεδρος (Χιτ). 

Έχουν κιόλας μια συγγένεια οι δυο τους, διότι ο μεν Ράιλι λάνσαρε στους Λέικερς το «Show Time» (με νονό αυτού του στιλ τον ιδιοκτήτη της ομάδας Τζέρι Μπας που δανείσθηκε το όνομα ενός μπαρ στο Ίνγλγουντ, κοντά στο Forum), ο δε Τζάκσον χρησιμοποίησε ως ρομφαία στους Μπουλς και στους Καλιφορνέζους την τριγωνική επίθεση 

Δεν ξέρω εάν στο υπό κατασκευήν άγαλμα θα αποτυπώνονται όλα τα δαχτυλίδια του Τζάκσον,, κάτι που θα απαιτήσει χειρουργική ακρίβεια από τον γλύπτη ο οποίος θα αναλάβει τη δουλειά… 

Γελώ τώρα που το γράφω, αλλά όταν ο Παναθηναϊκός είχε στον πάγκο του τον Ζέλικο Παβλίσεβιτς (1991-1993), κάθε φορά που ετίθετο ζήτημα αμφισβήτησης του, ο λεγάμενος σήκωνε ταυτόχρονα τον δείκτη και τον μέσο δάκτυλο του δεξιού χεριού του και   

“Two cups, my friend, two cups”,εννοώντας τα δύο «Κύπελλα Πρωταθλητριών που είχε στο παλμαρέ του, με την Τσιμπόνα Ζάγκρεμπ και τη Γιουγκοπλάστικα Σπλιτ! 

Στις είκοσι σεζόν που κάθισε στους πάγκους των Μπουλς (9) και των Λέικερς (11) ο Τζάκσον δεν αμφισβητήθηκε σχεδόν ποτέ, αλλά σε οποιαδήποτε τέτοια περίπτωση θα είχε έτοιμο, ένα πολύ πειστικό, εμφατικό και εντέλει ατράνταχτο επιχείρημα… 

“Eleven rings”, μια ατάκα που έγινε κιόλας ο τίτλος σε μια από τις βιογραφίες του!

Μια sui generis φιγούρα

Ο πανύψηλος (2.03μ.), διοπτροφόρος και γενειοφόρος πολυνίκης προπονητής του ΝΒΑ που γεννήθηκε στη Μοντάνα και έπαιξε κολεγιακό μπάσκετ στη Νόρθ Ντακότα είναι μια κατηγορία μόνος του…

Μια ξεχωριστή περίπτωση όχι μόνο προπονητή, αλλά και ανθρώπου, ένας μη συμβατικός και sui generis τύπος που άλλαξε τα δεδομένα στην μπασκετική κουλτούρα, στον τρόπο εργασίας, στη μεθοδολογία και στους κώδικες συμπεριφοράς του ΝΒΑ… 

Ο Τζάκσον λάνσαρε κανόνες που απείχαν παρασάγγας από τον κρατούντα και παγιωμένο καθωσπρεπισμό της λίγκας και δεν ήταν κιόλας εύπεπτοι από τους παίκτες και απ’ όλους όσοι κινούνταν στο στενό ή και στο ευρύτερο περιβάλλον του… 

Έδωσε έμφαση στην ανθρωπιστική ψυχολογία, προσέγγισε από ένα διαφορετικό πρίσμα την ηγεσία σε ένα γκρουπ ανθρώπων χρησιμοποίησε στοιχεία της φιλοσοφίας των ιθαγενών, ανέδειξε την αξία της ενσυνείδησης, υιοθέτησε και πλάσαρε τον διαλογισμό Ζεν, ειδικότερα κατά τη θητεία του στους Μπουλς, όταν το άβατον του προπονητηρίου Berto Center παρέπεμπε σε τόπο μυστικιστικής συνάθροισης! 

Ένας κανονικός γκουρού, που συχνά έμενε απαθής στον πάγκο, ακόμη κι όταν η ομάδα του έπαιζε χάλια και βρισκόταν πίσω στο σκορ με μεγάλη διαφορά! 

Μ’ αυτά και μ’ εκείνα ο Τζάκσον μπορούσε να διαχειρίζεται τις μεγάλες, ατίθασες και δύστροπες  προσωπικότητες που πέρασαν από τα χέρια τους και να βγάζει τον καλύτερο εαυτό τους, πείθοντας τους όχι με το… μαστίγιο, αλλά με το… μπούρου μπούρου να βάλουν το «εγώ» κάτω από το «εμείς» και να λειτουργούν σαν μια ορχήστρα. 

Το ζεν και ο τσομπάνης

Ο Τζάκσον είχε το ταλέντο και την ικανότητα να συνταιριάζει τα αντίθετα και να κάνει τα ετερώνυμα να έλκονται: αυτός, ένας χίπης από κούνια, έφτιαξε δυο δυναστείες και σουλάτσαρε με την ίδια άνεση είτε στα βουνά της γενέτειρας του, είτε στους αέρηδες και στο ψοφόκρυο του Σικάγο είτε στα λούσα του Χόλιγουντ  και του Μπέβερλι Χιλς. 

Γιος ιερέα της Εκκλησίας της Πεντηκοστής και θιασώτης της κοσμοθεωρίας Ζεν ένιωθε τύψεις διότι εκμεταλλεύθηκε τις γνωριμίες του στο κογκρέσο και στα υψηλά κλιμάκια της πολιτικής για να αποφύγει τη στράτευση στο Βιετνάμ. 

Στα νιάτα του (έχει παραδεχθεί ότι) δοκίμασε μαριχουάνα και LSD και ήταν κι ελόγου του ένα «παιδί των λουλουδιών», ενώ πάντοτε συστηνόταν ως ένας χωριάτης, άλλωστε δεν δίσταζε να δίνει οδηγίες ή να ζητεί την εφαρμογή ενός συστήματος σφυρίζοντας λες και ήταν  τσομπάνης! 

Συστηνόταν ως ταγμένος στους Free Spirit, ελεύθερος διαδηλωτής, οπαδός του συγκροτήματος Grateful Dead, θαυμαστής του τραγουδιστή τους Τζέρι Γκαρσία, στη μνήμη του οποίου απαίτησε σιγή ενός λεπτού από τους παίκτες των Λέικερς το 2002 μετά την επίτευξη του threepeat. 

Τα πασούμια και ο λευκός βούβαλος

Στην παραδοσιακή μάχη ανάμεσα στους Καουμπόηδες και στους Ινδιάνους, ελόγου του τασσόταν ανεπιφύλακτα με τους δεύτερους, μάλιστα αντέγραψε στοιχεία της κουλτούρας της φυλής Λακότα Σιου…

Στο πλαίσιο αυτής της μυσταγωγικής διαδικασίας μέσα στο προπονητήριο το οποίο έμοιαζε με ινδιάνικη σκηνή,  κυκλοφορούσε με πασούμια, ενώ είχε αναρτήσει τη φωτογραφία ενός λευκού βούβαλου που συμβολίζει την ευτυχία, μια βαλσαμωμένη κουκουβάγια ως σημάδι ισορροπίας και αρμονίας, μια μπάλα του μπάσκετ καλυμμένη με φτερά πουλιών και τομάρια ζώων, δίκην προσφοράς σε θυσία! 

Σαν να μην έφταναν όλα αυτά ο Τζάκσον συχνά αντί για αποσπάσματα από αγώνες μπάσκετ πρόβαλε στους παίκτες του ταινίες όπως το “Wizard of Oz” (παραγωγής του 1939) και το “Full Metal Jacket”, προσφέροντας ως… επιδόρπιο εικόνες του Τζίμι Χέντριξ να παίζει του εθνικό ύμνο των ΗΠΑ στο Γούντστοκ!

Στο βιβλίο του “Sacred Hoops” ο πρόλογος είναι γραμμένος από τον συμπαίκτη του στους Νικς, πρώην Γερουσιαστή και άλλοτε υποψήφιο για το χρίσμα των Δημοκρατικών στις προεδρικές εκλογές, Μπιλ Μπράντλι, ο οποίος σημειώνει τα εξής: 

“Ο Τζάκσον δεν ταιριάζει με κανένα από τα συνηθισμένα στερεότυπα. Είναι ένας διανοούμενος, ένας ανθρωπιστής, ένας παθιασμένος άνθρωπος και-το σημαντικότερο-ένας ηγέτης από τον οποίο μπορείς να μάθεις πολλά”. 

Η πνευματική εξερεύνηση

Το 1989 ο Τζάκσον πήρε τη σκυτάλη από τον Νταγκ Κόλινς του οποίου είχε διατελέσει συνεργάτης και ανέλαβε την τεχνική ηγεσία των Μπουλς, 

“Το όνειρο μου δεν ήταν απλώς να κατακτήσω τίτλους, αλλά να τους κατακτήσω με έναν τρόπο που θα συνδύαζε τα δυο μεγάλα πάθη μου: το μπάσκετ και την πνευματική εξερεύνηση» έχει εξηγήσει. 

«Από την πρώτη στιγμή αισθανόμουν ότι υπάρχει μια σύνδεση ανάμεσα στα σπορ και στο πνεύμα και αυτό με κράτησε σε εγρήγορση και αύξησε τον δημιουργικό οίστρο μου. Η νίκη είναι κάτι πολύ ωραίο και πολύ γλυκό, αλλά εφήμερο”…

Η τριγωνική επίθεση,

ο Άγιαξ και ο Μίχελς! 

Εκτός όλων των άλλων, σε ό,τι αφορά το ακραιφνώς μπασκετικό δόγμα του, ο Τζάκσον ανήγαγε σε θυρεό του την περιβόητη τριγωνική επίθεση, που αποτέλεσε το άρμα μάχης με το οποίο οι Μπουλς και οι Λέικερς έριχναν τα κάστρα. 

Δίπλα του βρισκόταν πάντοτε σε ρόλο μέντορα ο συχωρεμένος Τεξ Γουίντερ που τον προσηλύτισε σε αυτή την παλιά τακτική την οποία είχε εμπνευσθεί ο Σαμ Μπάρι στην κολεγιακή ομάδα του Σάουθερν Καλιφόρνια και σε έναν βαθμό αποτελεί την μπασκετική εκδοχή του ολοκληρωτικού ποδοσφαίρου.

Το περιλάλητο και θρυλικό «Total Football» του Ρίνους Μίχελς! 

Ο Μίχελς δεν ανακάλυψε το ολοκληρωτικό ποδόσφαιρο, αλλά το διδάχθηκε σε πρωτόλεια μορφή από τον προπονητή του Τζακ Ρέινολντς και το εξέλιξε τόσο πολύ ώστε να το καταστήσει θυρεό των επιτυχιών του Άγιαξ και της Εθνικής Ολλανδίας.

Ακριβώς την ίδια εποχή, στα τέλη της δεκαετίας του “40, ο Γουίντερ μυήθηκε στην αρχέγονη μορφή της τριγωνικής επίθεσης από τον προπονητή του στο κολέγιο του Σάουθερν Καλιφόρνια, Σαμ Μπάρι και έμελλε αυτές οι δυο παλιές, αλλά ανακαινισμένες τακτικές να επηρεάσουν σε πολύ μεγάλο βαθμό το γίγνεσθαι των δυο σπορ!

Το πείραμα του Κυρίτση και του Γιαννάκη  

Τι σόι πράγμα είναι η τριγωνική επίθεση που κληροδότησε ο Γουίντερ; 

“Η τακτική που εάν την παίξουμε σωστά θα θριαμβεύσουμε, αλλά εάν δεν μας κάτσει, θα καταστραφούμε”, όπως είχε πει ο Αμερικανός γκαρντ Λιν Γκριρ, το 2008, όταν επιχείρησε να την εφαρμόσει στον Ολυμπιακό -με πρόταση του τότε συνεργάτη του Μάνου Μανουσέλη- ο τότε προπονητής του Παναγιώτης Γιαννάκης, ενώ στα μέσα της δεκαετίας του ‘80 την είχε χρησιμοποιήσει ο Αμερικανοθρεμμένος Μιχάλης Κυρίτσης στον Παναθηναϊκό.

Η περιβόητη “Triangle Offense” πάνω στην οποία στήριξε ο  Τζάκσον το επιθετικό παιχνίδι του στους Μπουλς και στους Λέικερς, με αιχμές του δόρατος τον Μάικλ Τζόρνταν και τον Κόμπε Μπράιαντ, προϋποθέτει και απαιτεί σωστές αποστάσεις, συγχρονισμό κινήσεων στα εκάστοτε τρίγωνα, αέναη κίνηση, ποικιλομορφία (επτά διαφορετικοί τρόποι) στην εισαγωγή του play και δυνατότητα των παικτών να υποστηρίξουν όλες τις θέσεις

Στόχος το “two-man play”

Κατά βάσιν αποσκοπεί στη δημιουργία ενός τριγώνου το οποίο σχηματίζουν ο σέντερ στο low post, o σμολ φόργουορντ στο φτερό της επίθεσης και ο ένας γκαρντ στη γωνία, ενώ ο άλλος γκαρντ βρίσκεται στην κορυφή και ο άλλος φόργουορντ στην αδύνατη πλευρά, ώστε να εξασφαλίζεται η δυνατότητα του “two-man play”.

Με βασικότερο άξονα την καλή κυκλοφορία της μπάλας και την αέναη δημιουργία γωνιών πάσας, η τριγωνική επίθεση διέπεται από επτά βασικές αρχές, με την αλληλουχία και την αρμονία να αποτελούν τις εκ των ων ουκ άνευ συνθήκες για την εφαρμογή της. 

Εν συνόψει, η “Τriple Post Offense” απαιτεί με επιτακτικό τρόπο σπλιτάρισμα της αντίπαλης άμυνας, transition game, σωστές αποστάσεις, κίνηση των παικτών χωρίς την μπάλα, προσπάθεια για ριμπάουντ και ισορροπία μετά από κάθε σουτ, αυτοματισμό στις πάσες και συνδυασμό της ομαδικής λειτουργίας με τις ατομικές ικανότητες των παικτών.

Σκέτο μανίκι δηλαδή!

Η μυθοποίηση και η αποδόμηση

Η τριγωνική επίθεση ήρθε κι έδεσε στο οπλοστάσιο των Μπουλς και των Λέικερς διότι απλούστατα οι δυο ομάδες είχαν τους ενδεδειγμένους και απαραίτητους παίκτες ώστε να ανταποκριθούν στις απαιτήσεις της, να την υποστηρίξουν και να τη μυθοποιήσουν.

Αυτό αποδείχθηκε περίτρανα όχι μόνο με την κατάκτηση των έξι τίτλων, αλλά και με τα επιγενόμενα…

Το 1998, μετά το δεύτερο three-peat των Μπουλς, έφυγε ο Φιλ Τζάκσον από το Σικάγο και τότε ο μακαρίτης ο τζένεραλ μάνατζερ Τζερι Κράουζε έφαγε τη… φλασιά με τον επιτυχημένο κολεγιακό (από το Άιοβα Στέιτ) προπονητή, Τιμ Φλοιντ, ενώ ταυτόχρονα αποδομήθηκε ο πυρήνας της ομάδας.

Μαζί με τον “Zen Master” έφυγαν επίσης ο Τζόρνταν, ο Πίπεν, ο Ρόντμαν, ο Λόνγκλεϊ και ο Κερ με αποτέλεσμα να διαρραγεί ο ιστός των Μπουλς και να στελεχώνουν τη βασική πεντάδα ο Ράντι Μπράουν, ο Ρον Χάρπερ, ο Μπρεντ Μπάρι, ο Τόνι Κουκοτς (στο ρόλο του παιδιού για όλες τις δουλειές) και ο Μπιλ Γουένινγκτον.

Του κασίδη το κεφάλι

και ο αόρατος πρωταθλητής

Είχαν ρωτήσει τότε οι δημοσιογράφοι τον Φλόιντ για το αν θα διατηρήσει την τριγωνική επίθεση κι αυτός τα μάσαγε! Στην πραγματικότητα ήξερε ότι το εγχείρημα θα ήταν πολύ ριψοκίνδυνο, διότι η περιβόητη “Τriple Post Offense” είναι μια επίθεση λεπτών ισορροπιών.

Εντέλει οι Μπουλς, επί ημερών Φλόιντ, δεν έπαιξαν ποτέ την τριγωνική επίθεση, αλλά δεν ήταν μόνον αυτός ο λόγος για τον οποίο στους επόμενους 239 αγώνες σημείωσαν 49 νίκες και 190 ήττες και έγιναν το ανέκδοτο του ΝΒΑ!

Η τριγωνική επίθεση αποτέλεσε τον πολιορκητικό κριό των Μπουλς και των Λέικερς, αλλά, μια του κλέφτη, δυο του κλέφτη, τρεις και η κακιά του ώρα, που λένε!

Όταν ο Τζάκσον αποπειράθηκε να τη μεταμοσχεύσει στον οργανισμό των Νικς (μέσω του προστατευόμενου του παλαίμαχου πόιντ γκαρντ και πρωτάρη προπονητή Ντέρεκ Φίσερ) κατέληξε σε φιάσκο…

Στου κασίδη το κεφάλι, κατά πως λέει και μια ελληνική παροιμία!

Σε κάθε περίπτωση ο Φιλ Τζάκσον αποτελεί μια μοναδική περίπτωση στο παγκόσμιο μπάσκετ…

Τόσο μοναδική, ώστε, όπως είχε πει ο Aλόνζο Mούρνινγκ, “αυτός ο τετραπέρατος και καταφερτζής τύπος μπορεί να πετυχαίνει νίκες και να κατακτά πρωταθλήματα, χωρίς καν να εμφανίζεται”!

Wow!