Ανίκητος εχθρός, οι απαιτήσεις

Ο Χουμπ Στέφενς έφυγε από τον ΠΑΟΚ ως αποτυχημένος, «γιατί» κατά τον Ιβάν Σαββίδη «δεν κατανοούσε το μεγάλο όραμα της ομάδας»και συγχωρήστε με που δεν ξέρω ρώσικα για να καταλάβω καλύτερα τι ήθελε να πει ο μεγαλομέτοχος. Στη θέση του ανέλαβε ο Γιώργος Γεωργιάδης που προφανώς από όνειρα και οράματα γνωρίζει καλύτερα, αλλά αυτό που έχει μεγαλύτερο ενδιαφέρον είναι ότι ο Ολλανδός δεν έμεινε ούτε μια βδομάδα άνεργος κι ανέλαβε αμέσως την Στουτγάρδη.

Προφανώς ο Στέφενς κάνει για τη Γερμανία, αλλά όχι για την Ελλάδα-ίσως η Στουτγάρδη να ήθελε το Γεωργιάδη, αλλά δεν πρόλαβε. Το Σάββατο είχαμε και την αντικατάσταση του Αργύρη Πεδουλάκη, υπεύθυνου για τις ήττες του ΠΑΟ στην Ευρωλίγκα.

Στη θέση του προβιβάστηκε ο Φραγκίσκος Αλβέρτης – μπορεί να μην έχει δίπλωμα προπονητή, αλλά, ας το δούμε θετικά: στην Ευρωλίγκα είναι αήττητος. Κάποιος θα χαρακτήριζε τις αλλαγές αυτές ακατανόητες, βάζοντας στη ζυγαριά το κύρος του Στέφενς και τους κάμποσους τίτλους που έχει κερδίσει ο Πεδουλάκης, αλλά δεν είναι έτσι. Και στις δυο περιπτώσεις δεν έχει καμία σημασία ποιος αναλαμβάνει στη θέση αυτών που φύγανε – οι διοικήσεις έπρεπε να δείξουν ότι μπορούν να παρέμβουν δραστικά κι αυτό έκαναν. Παραδόξως η δραστικότητα της παρέμβασης δικαιολογεί την επιλογή των προπονητών που αντικατέστησαν αυτούς που έφυγαν: έπρεπε κυρίως να φύγουν αυτοί – το ποιοί θα αναλάμβαναν στη θέση τους είναι δευτερεύον ζήτημα.

Οράματα Σαββίδη και Ευρωλίγκα

Ακόμα πιο ενδιαφέρον είναι το γιατί αντικαταστάθηκαν οι προπονητές. Και στις δυο περιπτώσεις τα αποτελέσματα ήταν απλώς η αφορμή – σημασία είχε κυρίως ότι δεν ανταποκρίθηκαν στις απαιτήσεις. Οι απαιτήσεις είναι ο μεγαλύτερος εχθρός ενός προπονητή: στην Ελλάδα, όπου αυτές προκύπτουν, οι μέρες ενός προπονητή είναι μετρημένες. Στην περίπτωση του Στέφενς η απαίτηση ήταν ο πρωταθλητισμός (καταρχήν) και ίσως κι ένα σωρό άλλα που ο Σαββίδης περιγράφει ως «οράματα». Στην περίπτωση του Πεδουλάκη αποδείχτηκε ότι ήταν η διάκριση στην Ευρωλίγκα.

Η ιστορία του ελληνικού αθλητισμού είναι γεμάτη από κατορθώματα προπονητών σε περιόδους που απαιτήσεις δεν υπήρχαν. Ο Κυράστας κάνοντας κάποτε ανανέωση και αναλαμβάνοντας με βασική εντολή από το Βαρδινογιάννη «να φτιάξει μια ομάδα» έφτιαξε ένα ελκυστικότατο ΠΑΟ. Όταν γύρισε στον ΠΑΟ, μολονότι είχε στα χέρια του υλικό καλύτερο, απέτυχε παταγωδώς, αφού του ζητούσαν να διεκδικήσει το πρωτάθλημα: η καλή πορεία στην Ευρώπη δεν τον έσωσε.

Ο Γκμοχ δηλώνοντας κάποτε ότι στόχος του ΠΑΟ ήταν να βγει η ομάδα στην Ευρώπη, έκανε το νταμπλ. Στην ΑΕΚ, την πρώτη χρονιά της επιστροφής του Σάντος, με πρόεδρο το Νικολαϊδη, με βασικό μότο το «δεν πάμε για πρωτάθλημα», τυπωμένο ακόμα και σε μπλουζάκια, παραλίγο να κερδίσουν τον τίτλο: τον έχασαν σε ένα ματς με τον αδιάφορο Ιωνικό στο ΟΑΚΑ.

Τις επόμενες χρονιές, με την ΑΕΚ έτοιμη για πρωταθλητισμό και το Σάντος να αποκαλείται «καθηγητής», «δάσκαλος», «πρύτανης» και δεν θυμάμαι τι άλλο, σε πρωτάθλημα κοντά δεν έφτασαν. Θα το κέρδιζαν το 2008, όταν ο Ντέμης Νικολαϊδης, αφού έκανε τον απολογισμό της χρονιάς εξηγώντας τα γιατί της αποτυχίας του Φερέρ, παρέδωσε την ομάδα στον Κωστένογλου με σκοπό να βγάλει τη σεζόν αξιοπρεπώς: απαλλαγμένη από κάθε πίεση η ΑΕΚ παραλίγο να έβγαινε πρωταθλήτρια, αν δεν υπήρχε η απόφαση Βάλνερ.

Αν δώσεις σε ένα προπονητή το ελεύθερο να πειραματιστεί με μια ομάδα χωρίς την παραμικρή πίεση το πιθανότερο είναι κάποιους μήνες μετά να δεις μια ομάδα με σειρά και αγωνιστική ταυτότητα: δείτε τον ΠΑΟ του Αναστασίου. Στον ΠΑΟΚ έδωσαν κάποτε στο Σάντος ένα χρόνο ολόκληρο, χωρίς να του ζητούν εξηγήσεις για το γεγονός ότι η ομάδα ήταν διαρκώς κάτω από πέμπτη: τερμάτισε τελικά δέκατη, αλλά την επόμενη σεζόν πλασαρίστηκε στην τετράδα χωρίς δυσκολία, καταγράφοντας μια πρόοδο τεράστια. Στον Στέφενς δεν έδωσαν ούτε ένα εξάμηνο κι ας ήταν ο ΠΑΟΚ διαρκώς δεύτερος.

Οι απαιτήσεις υπήρχαν πριν την πρόσληψη του και ο κόουτς επιλέχτηκε για να τις κάνει πράξη – ή για να απολυθεί, αν τα πράγματα δεν πήγαιναν όπως η διοίκηση οραματίζονταν. Τα οράματα απαιτούν θαυματοποιούς κι όχι προπονητές, αλλά εύκολα να το κάνεις κατανοητό αυτό δε γίνεται.

Έφυγε όταν ήρθαν οι επιτυχίες

Ο ίδιος ο Πεδουλάκης ξεκίνησε πέρυσι τη σεζόν χάνοντας ακόμα κι από τον Ίκαρο, έχασε δυο φορές από τον Ολυμπιακό και στην Ευρωλίγκα άλλαζε ξένους μέχρι να βρει τους καλούς. Δεν τον πείραξε όμως κανείς, γιατί ο ΠΑΟ ξεκινούσε από την αρχή, το φάντασμα του Ομπράντοβιτς κυκλοφορούσε στα αποδυτήρια, η περαιτέρω πίεση θα έκανε μόνο κακό. Πότε άρχισε η πίεση; Όταν ήρθαν οι επιτυχίες! Ο Πεδουλάκης πλήρωσε το ότι πέτυχε πολλά γρήγορα: αν έκανε λιγότερα πέρυσι θα ήταν ακόμα προπονητής στον ΠΑΟ και θα κρίνονταν στο τέλος της σεζόν, όπως η λογική λέει.

Λένε ότι τους προπονητές τους «τρώνε» οι παίκτες, οι δημοσιογράφοι, τα αποτελέσματα: θα διαφωνήσω. Τους «τρώνε» μόνο οι εργοδότες τους και κανείς άλλος. Σπανιότατα έχουν εξωθήσει σε παραίτηση προπονητή οι οπαδοί, χωρίς να υπάρχει μια σιωπηλή συγκατάθεση των διοικήσεων και σχεδόν ποτέ οι παίκτες δεν καταφέρονται εναντίον ενός προπονητή, αν δεν έχουν προηγουμένως καταλάβει ότι ο πρόεδρος (και οι συν αυτώ) το επιτρέπουν. Όσο για την επιρροή των δημοσιογράφων, ας μου επιτραπεί να γελάσω: ελάχιστοι τολμάνε να πάνε κόντρα στα διοικητικά «θέλω». Οι ίδιοι άνθρωποι που περιγράφουν διάφορες μετριότητες ως «σοφούς» και «δουλευτεράδες» και «μάγκες», είναι έτοιμοι ν αλλάξουν τροπάριο, όταν καταλάβουν ότι αυτοί θεωρούνται από τη διοίκηση αναλώσιμοι.

Δεν είναι τίποτα από όλα αυτά καινούργιο: το εντυπωσιακό είναι απλά η ευκολία με την οποία αλλάζουν οι κρίσεις. Οι κρίσεις αφορούν αποκλειστικά τις απαιτήσεις και όχι φυσικά την αξία των ανθρώπων ή την κατάρτισή τους. Ο Στέφενς, που βρήκε δουλειά πριν καλά καλά φύγει από τη Θεσσαλονίκη, δεν μπορεί να είναι άσχετος: απλά τα στάνταρ του ΠΑΟΚ είναι απερίγραπτα ψηλά, αν συνυπολογίσεις τα λίγα χρήματα που η ομάδα ξοδεύει και τις κάμποσες λάθος επιλογές που οι παρά το Σαββίδη κάνουν.

Είναι εντυπωσιακό ότι έφυγε ο Στέφενς χωρίς κανείς να λογοδοτήσει για την αποτυχία της επιλογής του: το «άδειασμα» που είχε φάει ο Ολλανδός (στο όνομα της… ανεπάρκειάς του να υπηρετήσει το όραμα του ΠΑΟΚ) υπήρξε διαρκές και εξαιρετικά σκηνοθετημένο – κατά πάσα πιθανότητα εισηγήθηκαν την απομάκρυνσή του αυτοί που τον έφεραν! Ο Πεδουλάκης, τουλάχιστον, δεν έφαγε πισώπλατα μαχαιριές: σίγουρα υπήρχε μια διαφορά στην εκτίμηση της δυναμικότητας της ομάδας κι ο χρόνος θα δείξει αν ο κόουτς πήρε από αυτή πολλά (όπως εγώ νομίζω) ή λίγα (όπως η διοίκηση του ΠΑΟ εκτιμά).

Το ύψος των απαιτήσεων δεν το ορίζει καμία πραγματικότητα: οι διοικήσεις έχουν το αποκλειστικό δικαίωμα στην φαντασίωση. Όπου προκύπτουν νέοι στόχοι ένας πάγκος τρίζει. Αν έλεγες π.χ στην αρχή της σεζόν ότι ο Μίτσελ θα φτάσει τον Ολυμπιακό στους 16 του Τσάμπιονς λιγκ και θα πάει στο Οντ Τράφορντ έχοντας νικήσει την πρωταθλήτρια Αγγλίας με 2-0, θα σου έλεγαν ότι έξω από το Καραϊσκάκη θα στηθεί άγαλμα του Ισπανού. Τώρα δεν αποκλείω, αν ο Ολυμπιακός αποκλειστεί από την Μάντσεστερ Γιουνάιτεντ, ο Μίτσελ να μας πει αντίο…