I Am Legend

Σαν σήμερα πριν από 31 χρόνια έπαψε να χτυπάει μια από τις μεγαλύτερες καρδιές στην ιστορία του αθλητισμού. Γιατί ο Τζέσε Όουενς είχε πραγματικά μεγάλη καρδιά και συγχώρεσε όλους εκείνους που… σκότωσαν βίαια την καριέρα του.

” Αφήστε τους να ζήσουν το όνειρο τους“, λέγεται ότι έγραψε σε μια επιστολή προς τον πρόεδρο των Ηνωμένων Πολιτειών, Τζίμι Κάρτερ λίγους μήνες νωρίτερα.

Στον Λευκό Οίκο είχαν αποφασίσει να μποϊκοτάρουν οι ΗΠΑ τους Ολυμπιακούς Αγώνες στη σοβιετική Μόσχα. Ο 66χρονος Όουενς που έχανε τη μάχη με τον καρκίνο έκανε έκκληση, η οποία δυστυχώς δεν εισακούστηκε. ” Δεν έχω μεγάλη τύχη με τους προέδρους της χώρας“, σίγουρα θα σκέφτηκε. Μόλις το 1955 τον είχε τιμήσει ο πρόεδρος Άιζενχαουερ.

Το αστέρι του Όουενς είχε λάμψει όχι στη σοβιετική Μόσχα, αλλά στο ναζιστικό Βερολίνο το 1936. Στη μνήμη του δυτικού κόσμου ο Όουενς έχει αποτυπωθεί ως ο άνθρωπος που… ντρόπιασε τον Αδόλφο Χίτλερ, καταρρίπτοντας παράλληλα τις θεωρίες του περί ανωτερότητας της άριας φυλής.

Ο 22χρονος Όουενς, σύζυγος και πατέρας της μικρής Γκλόρια, εγγονός σκλάβων και γιος κολίγου από την Αλαμπάμα κατέκτησε τέσσερα χρυσά μετάλλια στον στίβο.

Τα 100 μέτρα στις 3 Αυγούστου, το μήκος στις 4 Αύγουστου, τα 200 μέτρα στις 5 Αυγούστου και στη σκυταλοδρομία 4χ100 μέτρα στις 9 Αυγούστου. Χρόνια αργότερα ένας άλλος μαύρος αθλητής, ο Καρλ Λιούις θα ισοφάριζε το ρεκόρ του στους Ολυμπιακούς Αγώνες του Λος Άντζελες το 1984.

Και να φανταστείτε ότι ο Όουενς δεν επρόκειτο να τρέξει στη σκυταλοδρομία. Δύο λευκοί συναθλητές του ο Μάρτι Γκλίκμαν και ο Σαμ Στόλερ υπάκουσαν στις εντολές της αμερικάνικης ομοσπονδίας και αποσύρθηκαν από τον προκριματικό.

Οι Αμερικάνοι φοβούνταν τις αντιδράσεις των Ναζί διοργανωτών, καθώς οι δύο αθλητές ήταν εβραϊκής καταγωγής. Αποδείχθηκε χρόνια αργότερα ότι ο πρόεδρος της αμερικάνικης ολυμπιακής επιτροπής, Έιβερι Μπράντατζ είχε υποκύψει στις πιέσεις των διοργανωτών να μην ντροπιάσουν οι Αμερικάνοι τους αθλητές του Χίτλερ.

Ο Χίτλερ και η χειραψία που (μάλλον) δεν έγινε ποτέ

Του έσφιξε ή δεν του έσφιξε το χέρι ο Χίτλερ; Έφυγε από το στάδιο για να μην συγχαρεί τον μαύρο αθλητή. Σύμφωνα με τους ιστορικούς ο ιδρυτής του ναζισμού δεν συνεχάρη κανέναν αθλητή που δεν ήταν Γερμανός.

Ένας συνεργάτης του αποκάλυψε, χρόνια αργότερα, ότι ο Χίτλερ συνεχάρη τον Όουενς σε ιδιωτικό χώρο, αν και είχε υποστηρίξει ότι θα πρέπει να απαγορεύσουν στους μαύρους αθλητές τη συμμετοχή στους Ολυμπιακούς Αγώνες γιατί έχουν αβαντάζ. Ευτυχώς για τους μαύρους αθλητές και για την ανθρωπότητα το σχέδιο του Χίτλερ δεν πραγματοποιήθηκε.

Ο ίδιος ο Όουενς όταν κλήθηκε να σχολιάσει το λόγο για τον οποίο δεν του έδωσε συγχαρητήρια ο Χίτλερ, απάντησε ότι ” ούτε ο πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών δεν μου έδωσε συγχαρητήρια“.

Από τον παράδεισο πίσω στην κόλαση

Ο Όουενς αποτελούσε ήδη θρυλική φιγούρα για τον στίβο. Στις 25 Μαΐου του 1935 σε έναν αγώνα που συμμετείχε με την πανεπιστημιακή ομάδα του Οχάιο Στέιτ κατέρριψε τρία παγκόσμια ρεκόρ και ισοφάρισε άλλα τρία σε χρονικό διάστημα 45 λεπτών! Στο Βερολίνο αγωνίστηκε με εμφάνιση της Adidas, ο πρώτος μαύρος αθλητής με χορηγία!

Ακόμα πριν τελειώσουν οι Ολυμπιακοί Αγώνες στο Βερολίνο ήταν ο μεγαλύτερος αθλητής στον πλανήτη. Τόσο ο ίδιος, όσο και οι συναθλητές του υπέκυψαν στον εκβιασμό του αυταρχικού (σ.σ. για να μην τον χαρακτηρίσουμε διαφορετικά) Μπράντατζ που τους έβαλε να αγωνιστούν σε διάφορα μίτινγκ στην Ευρώπη. Φυσικά οι αθλητές ζούσαν σε συνθήκες σκλαβιάς σε άσχημα καταλύματα, με λίγο φαγητό και φυσικά χωρίς χρήματα.

Ο Όουενς αρνήθηκε να ακολουθήσει την περιοδεία στη Σκανδιναβία και προτίμησε να επιστρέψει στις Ηνωμένες Πολιτείες, ορμώμενος από την ιδέα ότι τώρα ήταν η ευκαιρία του να βελτιώσει τις συνθήκες ζωής του ίδιου και της οικογένειας του. Πόσο λάθος έκανε, η Αμερική δεν είχε μαύρους ήρωες.

Από το μικρόφωνο του BBC ακούστηκε η δήλωση ” Ο Όουενς είναι τελειωμένος” από τα χείλη του γενικού γραμματέα της ένωσης αθλητισμού των ΗΠΑ, Νταν Φέρις.

“Προσπαθούν να αρπάξουν ό,τι μπορούν και εμείς δεν έχουμε χρήματα για να αγοράσουμε ούτε ένα σουβενίρ“, απάντησε ο Όουενς. Ο επονομαζόμενος και “Σκλαβιά Μπράντατζ” από τη λέξη Slavery (Avery το όνομα του) αποφάσισε ότι ο Όουενς αποτελούσε κίνδυνο και με τη δικαιολογία ότι είχε συζητήσεις με το Χόλιγουντ για να ξεκινήσει κινηματογραφική καριέρα, ανακοίνωσε ότι “παραβιάζει τον ερασιτεχνικό αθλητισμό“.

Η ζωή μετά τον αθλητισμό

Ο Όουενς δεν πήγε ποτέ στο Χόλιγουντ και φυσικά δεν έτρεξε ποτέ ξανά, δεν έκανε ξανά άλματα σε αγώνες. Ο Μπράντατζ του κατέστρεψε την καριέρα, όπως είχε κάνει και με τον Τζιμ Θορπ, τον σπουδαιότερο αθλητή των πρώτων 50 χρόνων του 20ου αιώνα.

Τη δεκαετία του ’30 δεν υπήρχαν μαύροι ηθοποιοί στο Χόλιγουντ και όσοι δεν ήταν λευκοί μπορούσαν να καθίσουν στις πίσω θέσεις του λεωφορείου και να μην χρησιμοποιούν τις τουαλέτες ή το ασανσέρ των λευκών. Μπορούσε να τρέξει γρηγορότερα από τον άνεμο, όχι όμως γρηγορότερα από το φυλετικό ρατσισμό.

Ας μη ξεχνάμε ότι ο φόβος της Κου Κλουξ Κλαν είχε αναγκάσει 1.500.000 μαύρους, ανάμεσα τους και τους γονείς του Όουενς, να εγκαταλείψουν το νότο.

Δεν κατάφερε να παίξει μπέιζμπολ που ήταν το άθλημα των λευκών και για να κερδίζει χρήματα ο ήρωας του Βερολίνου, εργαζόταν ως υπάλληλος σε τουαλέτες στο Κλίβελαντ και έτρεχε εναντίον αλόγων, σκύλων και αυτοκινήτων.

Σε έναν τέτοιο… αγώνα γνώρισε και τον παγκόσμιο πρωταθλητή βαρέων βαρών στην πυγμαχία, τον Τζο Λούις. Αναγκάστηκε να χάσει για να μην ντροπιάσει τον άνθρωπο που είχε νικήσει λίγους μήνες νωρίτερα τον Γερμανό Μαξ Σμέλινγκ στο Βερολίνο.

Οι δυο τους συνδέθηκαν με παντοτινή φιλία. Δύο ηρωικές φιγούρες από την Αλαμπάμα. Ο Μπράντατζ έγινε (δυστυχώς) πρόεδρος της ΔΟΕ και ο Όουενς αποτυχημένος ιδιοκτήτης καθαριστηρίου και διευθυντής καταστήματος ανδρικών ρούχων.

Τα χρόνια πέρασαν και η Αμερική άρχισε να αλλάζει μετά το θάνατο του Μάρτιν Λούθερ Κινγκ. Ο Όουενς άρχισε να ταξιδεύει και να δίνει ομιλίες σε κάθε γωνιά της Αμερικής υπό το άγρυπνο βλέμμα της CIA. Συνέχισε να βοηθάει άπορα παιδιά, προσφέροντας του τη διέξοδο του αθλητισμού.

Το 1976 τιμήθηκε με το μετάλλιο της Ελευθερίας από τον πρόεδρο Τζέραλντ Φορντ και τρία χρόνια αργότερα ο επόμενος πρόεδρος ο Κάρτερ, τον τίμησε με το βραβείο του ζωντανού θρύλου.

” Ένας νέος άνδρας που δεν γνώριζε την εκπληκτική φύση των ικανοτήτων του, πήγε στους Ολυμπιακούς Αγώνες και αγωνίστηκε με έναν τρόπο που νομίζω ότι κανένας άλλος δεν έφτασε. Μετά το σπουδαίο επίτευγμα του, αφοσιώθηκε στο να εμπνέει τους άλλους να αγγίξουν το μεγαλείο τους“, είχε πει ο Κάρτερ, φέρνοντας δάκρυα στα μάτια του καταπονημένου Όουενς.

Κάπνιζε πολύ και προσβλήθηκε από καρκίνο στους πνεύμονες. Αντίπαλο που δεν στάθηκε δυνατό να νικήσει! Έφυγε ήσυχος γιατί είχε εξασφαλίσει οικονομικά την οικογένεια του.

Το 1981 θεσπίστηκε το βραβείο “Τζέσε Όουενς”, το οποίο απονέμεται στους κορυφαίους αθλητές στίβου των Ηνωμένων Πολιτειών, άνδρες και γυναίκες. Για τον Καρλ Λιούις, τον Μάικλ Τζόνσον, την Τζάκι Τζόινερ Κέρσι και όλους όσους κράτησαν στα χέρια τους αυτό το βραβείο, τους φέρνει κοντά στον ήρωα τους.

Η κόρη του, η Μαρλέν έγραψε ” οι μαύροι φαίνεται ότι κυριαρχούν τώρα στον αθλητισμό. Είναι ο μοναδικός χώρος που βρίσκονται στην κορυφή. Αυτό δεν συνέβαινε στη δεκαετία του 30’. Η Αμερική ανήκε στους λευκούς, αυτό συνέβαινε. Και έπειτα ήρθαν ο Τζέσε και ο Τζο. Ελπίζω ότι ο κόσμος θα τους θυμάται πάντα“.

Τον Όουενς να χαμογελάει αμήχανα στο φακό είναι μια εικόνα που δεν ξεχνάει κανένας. Γιατί θρύλους στον αθλητισμό σπάνια πια συναντάμε.